|
?ocuktan ya?l?ya, cahilinden bilgilisine kadar cami g?revlilerinden, ¨¹niversite hocalar?na kadar Samsun¡¯da merkez kesimde bir k?s?m insanlar beni tan?r ya da duymu?tur. Samsun¡¯da 2001-2004 y?llar? aras?nda tahminim 5000 (be?bin) civar?nda insanla konu?tum, tart??t?m; her biri bana on soru sormu? olsa, demek ki en a?a?? bana 50.000 soru soruldu; tekrarlar dahil kader konusu ¨¹zerine. ?u anda cevapland?r?lmam?? tek soru bile yoktur. Bu i?in ba?lar?nda tart??malar?m uzun s¨¹rerdi, bir iki saat ve ?o?u zaman kar??mdakini ikna edemezdim ve o ki?i genelde tart??man?n sonunda kendisinin hakl? oldu?unu d¨¹?¨¹n¨¹rd¨¹. Lakin son zamanlarda bu tart??ma s¨¹resi bir iki dakikaya kadar d¨¹?d¨¹. E?er konu?tu?um ki?i bir mekandaysa, genelde ¡°kapat?yorum, i?im var, kapatal?m bu konuyu¡± diyor, beni nazik?e kovuyor. E?er mekan i?letmiyorsa o ortamdan gitmeye bak?yor ¡±i?im var¡± diyor. Bu konuyla direk ya da dolayl? olarak y¨¹zlerce kitap okudum. ?nce kelam kitaplar? sonra felsefe kitaplar?, zira felsefe kitaplar?nda dinle ilgili ?ok ince bilgiler mevcuttur. Onlardan faydaland?m. Kelam kitaplar?nda bulamad???m detaylar? felsefe kitaplar?nda buldum. Bu bilgileri birle?tirip yeni istidlaller (ak?l y¨¹r¨¹tme) yaparak yeni sonu?lara ula?t?m. Bu kitap bir oturu?ta yaz?lm?? de?ildir. ¨¹? y?lda yazd?m. G¨¹nde on saat ¨¹zerinde d¨¹?¨¹n¨¹rd¨¹m. Akl?ma yeni bir delil geldi?inde hemen bir yere not eder, sonra o deliller birikince ?yle temize ge?erdim. Bu delillendirmeler daha ?ok; insanlarla tart??mam esnas?nda sordu?um sorularla oluyordu. Bir sorum veya verdi?im ?rnek ho?uma giderse onu not ederdim. G¨¹nde be?, alt? istidlal yapt???m gibi, bazen bir hafta ge?erdi de tek istidlal dahi yapamazd?m. ?ok olmu?tur ki geceleyin uyumak ¨¹zereyken akl?ma yeni bir delil gelir hemen, zayi olmas?n diye kalk?p yazard?m, yeniden akl?ma gelir yine kalk?p yazard?m. Bunun uzun s¨¹rd¨¹?¨¹ ?ok olmu?tur. Hatta ?yle deliller vard? ki tek bir delil i?in yatt???m yerde d¨¹?¨¹n¨¹rd¨¹m bir de bakm???m ki iki veya ¨¹? saat ge?mi? olurdu. Bu ender olurdu, normalde akl?ma bir delil geldi?inde be?, on dakikada ayarlard?m, yaz?lacak hale getirirdim. Son zamanlarda istidlal hemen hemen hi? yapm?yorum, zira tekrar oluyor, genelde kitaplardan al?nt?lar yap?yorum. Kitab?n ba? k?s?mlar? ilk zamanlar yapt???m delillerden olu?uyor. Yani kitap kolaydan zora do?ru, basit anlat?mlardan ince, detay anlat?mlara do?ru gidiyor. Dolay?s?yla kitab? okuyacak ki?i ¡°bu nas?l basit anlat?m b?yle¡± deyip kitab? okumay? kesmesin. Ekseri insanlar i?in iddia ediyorum ki anlamakta ?ok g¨¹?l¨¹k ?ekecekleri deliller de g?receklerdir. Zira insanlar farkl? farkl?d?r. Baz?s? basit anlat?mdan etkilenir, o delil ona yeterli olur. Baz?s? ise ?ok ince deliller g?rmek ister. Bu delilleri g?rmedik?e kalbi mutmain olmaz. Bu kitapta her seviyede insan?n bir ?eyler bulabilece?i deliller, ?rnekler mevcuttur. ?nsanlar?n ?o?u taassup sahibidir. Kendinden ?nceki ya?ayanlar?n yolundan gitmeyi sever, fazla ara?t?rmaz. Eski bildiklerine muhalif bir ?ey duyar, ya da g?r¨¹rse ilk etapta hemen reddeder. Ara?t?rmaz, ¡±delilin nedir?¡± diye sormaz; ¡°nereden buldun bu izahlar??¡° demez. Bu bir ger?ektir, onun i?in ?unu tavsiye ediyorum ki; kalabal?k bir ortamda yazd???m kitab? biri sesli olarak okusun ve ¨¹zerinde konu?a konu?a, kitap ba?tan sona bitirilsin. Verdi?im ?rneklere, ?zg¨¹rl¨¹?¨¹ savunanlar cevap vermeye ?al???rlarken d¨¹?d¨¹kleri komik durumu g?receksiniz. Sinirden delirirler ama cevap veremezler, inanmazsan?z deneyin g?r¨¹n.
Bu zamana kadar okudu?um kitaplarda kader ile alakal? olarak Mutezile, E?¡¯ari, Maturidi, Cebriyye¡¯den olan (Cehmiyye) mezheplerini ??renmi?tim. Bu kitab? yazmaya beni asl?nda iten sebep kime sorarsam soray?m; insanlar?n %99¡¯nun kadere inand???n? s?yl¨¹yor olmas?na kar??l?k, esas?nda kadere inanmad?klar?n? anlad???m i?indir. Ben ise evvelden piyasadaki kader konulu yaz?lar? okuyordum ama inanmak istemiyordum. ??imde bir ?ey bunun yanl?? oldu?unu s?yl¨¹yordu. Daha sonra g?rd¨¹m ki Hanefi mezhebinde olanlar hi? ara?t?rmadan, soru?turmadan ¡°Biz Maturidi mezhebindeyiz¡± deyip ge?iyor, i? Ehli S¨¹nnet¡¯i anlatmaya geldi?i zaman ¡°Ehli S¨¹nnet orta yoldad?r; ne Cebriyye gibi insan? odun yerine koyup ondan iradesini alan, ne de Mutezile gibi kader yok diyen de?ildir. En do?rusu odur¡± derler. Fakat burada unutulan bir ?ey vard?; ekseri insanlar?n g?nl¨¹nde cebr (Allah¡¯?n zorla g¨¹nah i?letmesi) g?r¨¹?¨¹ne kar?? bir ho?nutsuzluk vard?r. Ve ki?ilere hem kadere inan?p, hem de cebr d¨¹?¨¹ncesine kat?lmama g?r¨¹?¨¹ sunuldu?unda g?z¨¹ kapal? kabul ediyorlard?. Ama daha sonra zihinlerinde olan ve her ?eyin sonunun cebr itikad?na dayanaca?? g?r¨¹?¨¹n¨¹ kabul etmek istemiyorlar ve d¨¹?¨¹nmekten korkuyorlard?. Bu konuda konu?ulacak olundu?unda nehyedip, ¡°Biz bundan nehyedildik (yasakland?k)¡± diyorlard? ve ¡°Kaderi konu?anlarla oturmay?n¡±, ¡±Ki?i kaderden konu?ursa sorguya ?ekilir, konu?mazsa sorguya ?ekilmez¡± gibi hadisleri delil getirerek bu konuda konu?muyorlard?. Ve sa?dan soldan duyduklar? c¨¹z¡¯i irade kavram?n? da hat?rlay?p, ¡°Allah bize irade verdi, demek ki bir ?ekilde ?zg¨¹rl¨¹?¨¹m¨¹z var. E?er bu ?zg¨¹rl¨¹k olmasayd? Allah zalim olurdu; bu ise muhaldir (imkans?z). O zaman ben ?zg¨¹r¨¹m, ama kadere de inan?r?m. O¡¯nun izni olmadan yaprak bile k?m?ldamaz¡± diyorlar. ??te bu gibi insanlar?n ?o?unluk te?kil etti?i g¨¹n¨¹m¨¹zde benim amac?m, kendine Maturidi ad?n? verip, kadere inand???n? s?yleyen kimselerin asl?nda kaderi inkar ettikleri, fakat ?yle bir olay ki, o ki?i kaderi inkar etti?inden haberi yok, o kendini samimi g?r¨¹yor veya g?rmek istiyor. Ben Maturidiyye¡¯nin, Mutezile gibi kaderi inkar ett?ini ama bunu dolayl? yollardan yaparak i?i sarpa sard?rarak, insanlar?n kafas?n? kar??t?r?p b?yle uyduruk kayd?r?k bir g?r¨¹? ortaya att??n? s?ylemek istiyorum.
?nce ?unu bilelim ki, kader ile alakal? olarak Mutezile mezhebi zaten kaderi inkar ediyor ve ki?i amellerini (hareketlerini) kendi yarat?r diyor. Cebriyye¡¯den olan (Cehmiyye) ise ¡°Ki?inin hi?bir ?ekilde iradesi yoktur, her ?eyi yapan Allah¡¯t?r. Ameller zahiren ki?iye isnad olunur¡± diyorlar. Fakat gelelim esas konuya; kitaplarda g?r¨¹rs¨¹n¨¹z; ¡°Ehli S¨¹nnet orta yoldad?r, E?¡¯ari-Maturidi mezhepleri hakt?r, aralar?nda ?nemsiz baz? ihtilaflar vard?r; sonu?ta yollar? birdir¡± derler. Halbuki bu bir yaland?r, ?¨¹nk¨¹ cebr ile serbestlik aras?nda bir orta yol olamaz, bu kand?rmacad?r. Zaten bu gibi eserlerin yazarlar? Maturidi itikad?ndad?rlar. Bak?n, E?¡¯ariyye ile Maturidiyye aras?ndaki kaderle alakal? farkl?l?klar nelerdir. E?¡¯ariyye¡¯ye g?re c¨¹z¡¯i iradeyi Allah yarat?r, Maturidiyye¡¯ye g?re Allah yaratmaz. E?¡¯ariyye¡¯ye g?re iman mahluktur (yarat?lm??), Maturidiyye¡¯ye g?re mahluk de?ildir. E?¡¯ariyye¡¯ye g?re Allah¡¯?n kullara g¨¹?leri yetmeyece?i ?eyleri teklif etmesi caizdir, Maturidiyye¡¯ye g?re caiz de?ildir. E?¡¯ariyye¡¯ye g?re said ?aki, ?aki de said olamaz, Maturidiyye¡¯ye g?re olabilir. Bu gibi konular? delilleri ile g?sterece?im ve piyasadaki bu cinsten kitaplar?n hatalar?n? ve dedikleri laflar?n ne manaya geldi?ini g?...
|
